Chiến Sự Thế Giới
Chỉ hai mươi ngày nữa năm Con Rắn (Ất Tỵ) sẽ đi qua, năm Con Ngựa (Bính Ngọ) sẽ đến. “Mã đáo thành công,” năm mới sẽ mang theo phúc lộc cho nhân quần xã hội, theo niềm tin truyền thống của các người gốc Á Châu như người Việt chúng ta. Tuy vậy, nhìn vào thế cục, cả trong nước Mỹ lẫn trên toàn cầu, chưa bao giờ người ta bi quan về tương lai như hiện nay.
Theo bản tin của hãng Reuters, hôm Thứ Ba, 27 Tháng Giêng, 2026, kim “Đồng Hồ Tận Thế” đã được vặn tới một chút, chỉ còn cách thời khắc nửa đêm 85 giây đồng hồ, nghĩa là gần với nửa đêm hơn bốn giây so với năm ngoái. Đây là một lời cảnh báo đáng sợ không chỉ cho mỗi cá nhân mà cả nhân loại. Hãy tạm gác những niềm riêng để cùng suy ngẫm về tương lai chung, bởi vì suy cho cùng thế giới cũng chỉ là một ngôi làng toàn cầu trong đó mọi sinh linh đều gắn bó với nhau mật thiết.
Chỉ còn 85 giây!
Đồng Hồ Tận Thế (Doomsday Clock) không có thật mà là một công cụ tượng trưng để cảnh báo cho loài người mối nguy bị huỷ diệt bởi chiến tranh nguyên tử trên thế giới. Ý tưởng về Ngày Tận Thế hay sự hủy diệt nền văn minh xuất hiện sau khi Hoa Kỳ thả hai trái bom nguyên tử xuống thành phố Hiroshima và Nagasaki của Nhật vào Tháng Tám, năm 1945.
Chỉ trong chớp mắt cả thành phố sầm uất bị san phẳng, số người chết lên tới hàng trăm ngàn và hàng trăm ngàn người khác bị nhiễm phóng xạ, sống lay lắt trong bệnh hoạn, tật nguyền. Quả là không có thảm họa nhân tạo nào khủng khiếp hơn; tận thế không còn là truyền thuyết hoang đường mà đã hiển hiện ngay trước mắt.
Choáng váng vì sức hủy diệt của bom nguyên tử, năm 1947, các nhà khoa học thuộc tổ chức phi lợi nhuận Chicago Atomic Scientists do Albert Einstein và J. Robert Oppenheimer lãnh đạo đã lập ra Đồng Hồ Tận Thế để cảnh báo loài người về nguy cơ diệt vong khi các tiến bộ về khoa học và kỹ thuật không được kiểm soát.
Thời điểm tận thế được quy ước là nửa đêm, lúc kim đồng hồ chỉ 24:00. Kim đồng hồ này không chuyển động một chiều mà chạy tới hoặc lùi lại tùy vào nguy cơ chiến tranh nguyên tử và các nguy cơ hủy diệt khác tăng lên hay giảm xuống. Khi ra đời, kim Đồng Hồ Tận Thế chỉ 23:53, tức là bảy phút trước nửa đêm – khoảng cách mà nhân loại bị huỷ diệt không còn xa.
Trong tám mươi năm qua, kim Đồng Hồ Tận Thế đã dịch chuyển 26 lần vào Tháng Giêng hằng năm, trong đó tám lần lùi lại và 18 lần tiến tới. Khi Liên Xô thử thành công quả bom nguyên tử đầu tiên năm 1949, kim đồng hồ nhích lên 23:57 (cách 3 phút); rồi lùi xuống 23:48 (cách 12 phút) năm 1963 khi Mỹ và Liên Xô ký hiệp ước cấm vũ khí nguyên tử; tiến trở lại mức 23:57 năm 1984 khi Mỹ và Liên Xô tái chạy đua vũ trang.
Những năm gần đây, Đồng Hồ Tận Thế không chỉ cảnh báo nguy cơ chiến tranh nguyên tử mà khái niệm “hủy diệt” được mở rộng để bao hàm nhiều nguy cơ khác đe dọa sự sinh tồn của nền văn minh nhân loại. Đó có thể là hậu quả thảm khốc của biến đổi khí hậu, đại dịch, thậm chí sự ra đời và phát triển vượt tầm kiểm soát của trí thông minh nhân tạo.
Thời điểm nhân loại cách xa ngày tận thế nhất là năm 1991, kim đồng hồ chỉ 23:43 (cách 17 phút) sau khi Mỹ và Liên Xô ký hiệp định cắt giảm vũ khí nguyên tử chiến lược START-1 và sau đó là sự tan rã của Liên Xô, kết thúc Chiến Tranh Lạnh. Thời điểm cận kề Ngày Tận Thế nhất là hôm nay 27 Tháng Giêng, 2026, kim đồng hồ chỉ 23:58:35, chỉ cách nửa đêm 1 phút 25 giây!
Đây cũng là lần thứ ba trong bốn năm qua, kim Đồng Hồ Tận Thế nhích về phía trước, chứng tỏ thế giới đang vận hành theo một xu thế hết sức nguy hiểm.
Bóng ma vũ khí nguyên tử trở lại
Khi công bố hiện trạng Đồng Hồ Tận Thế năm 2026, bà Alexandra Bell, chủ tịch kiêm giám đốc điều hành tổ chức Bulletin of the Atomic Scientists nhận xét: “Về rủi ro nguyên tử, trong năm 2025 không có gì diễn ra đúng hướng. Những khuôn khổ ngoại giao lâu đời hoặc đang sụp đổ, hoặc đang bị chèn ép, mối nguy thử nghiệm vũ khí nguyên tử đã quay trở lại và hiện có ba cuộc chiến tranh diễn ra dưới cái bóng của vũ khí nguyên tử cùng những mối đe dọa đi kèm. Nguy cơ sử dụng vũ khí nguyên tử đang cao một cách không chấp nhận được.”
Có ít nhất sáu cường quốc sở hữu vũ khí nguyên tử đang tham gia chiến tranh ở một mức độ nào đó: Nga xâm lược Ukraine, Mỹ và Israel dội bom Iran, Ấn Độ và Pakistan đụng độ ở biên giới, Trung Quốc gây sức ép quân sự lên Đài Loan trong khi Bắc Hàn không ngừng phô diễn năng lực nguyên tử.
Tuy chưa có nước nào đem bom nguyên tử ra sử dụng trong thực chiến nhưng đe dọa sử dụng thì nhiều. Gần đây Nga phóng loại hỏa tiễn siêu thanh Oreshnik có thể mang đầu đạn nguyên tử vào các thành phố Ukraine và bố trí loại hỏa tiễn này ở Belarus nhằm rút ngắn khoảng cách tới các thủ đô Châu Âu là một sự leo thang không thể coi nhẹ.
Rào chắn ngăn chặn sự lan tràn của vũ khí nguyên tử là các hiệp ước giữa Nga và Hoa Kỳ; hiệp ước cuối cùng đang còn hiệu lực là The New START, ký kết dưới thời Tổng Thống Barack Obama quy định mỗi nước chỉ được bố trí tối đa 1,550 đầu đạn nguyên tử. Nhưng hiệp ước New START sẽ hết hạn vào ngày 5 Tháng Hai, 2026, tức chỉ một tuần nữa. Hồi Tháng Chín, 2025, Tổng Thống Nga Vladimir Putin đề nghị cùng Mỹ gia hạn hiệp ước thêm một năm nhưng Tổng Thống Donald Trump chưa trả lời. Quan điểm của chính quyền Mỹ là mọi hiệp ước về hạn chế vũ khí nguyên tử nhất thiết phải có sự tham gia của Trung Quốc – điều mà Bắc Kinh chưa chấp nhận, lấy lý do kho vũ khí của họ còn quá nhỏ so với Nga và Mỹ.
Nếu Hiệp Ước New START hết hạn mà không có giải pháp ngoại giao nào thay thế thì Nga, Mỹ và nhiều nước khác sẽ không còn bị ràng buộc nữa.
Lựa chọn hợp lý hay rủi ro hủy diệt?
Tổng Thống Donald Trump hồi Tháng Mười năm ngoái còn ra lệnh cho quân đội Mỹ chuẩn bị nổ thử bom nguyên tử trở lại sau hơn ba mươi năm đình chỉ. Gần phần tư thế kỷ qua, trừ Bắc Hàn, không quốc gia nào nổ thử bom nguyên tử cả. Nếu Mỹ tái tục việc nổ thử bom nguyên tử đời mới thì không có gì ngăn cản các nước khác làm theo. Kẻ hưởng lợi nhiều nhất trong việc này là Trung Quốc, theo bà Bell – từng là viên chức cao cấp của Bộ Ngoại Giao Mỹ phụ trách kiểm soát vũ khí và giải trừ quân bị.
Hơn thế nữa, sự kiện ông Trump đảo ngược chính sách đối ngoại đã tồn tại nhiều thập niên của Mỹ theo hướng dựa trên sức mạnh và đồng tiền, đang buộc các đồng minh, và cả đối thủ, phải tính tới chuyện tự bảo vệ trước dã tâm thôn tính của các thế lực chuyên chế Nga, Trung Quốc, Bắc Hàn.
Phát triển vũ khí nguyên tử được cho là lựa chọn hợp lý nhất. Ông Trump đổ quân bắt sống Tổng Thống Venezuela Nicolas Maduro như lấy đồ trong túi; ông cho ném bom Iran, ông doạ thâu tóm đảo Greenland của Đan Mạch… Nếu các quốc gia này có vũ khí nguyên tử như Bắc Hàn thì chắc ông Trump đã không tự tung tự tác như vậy. Ông Putin cũng chỉ xua quân xâm lược Ukraine sau khi Kiev đã từ bỏ kho vũ khí nguyên tử theo Thỏa Thuận Budapest năm 1994.
Các nước đồng minh lâu nay được che chở dưới chiếc dù an ninh của Mỹ cũng đang tính toán lại chiến lược. Ba Lan và Đức ở Châu Âu, Nam Hàn và Nhật Bản ở Đông Á đều đang có kế hoạch tự phát triển vũ khí nguyên tử khi nhận ra Mỹ không còn là đồng minh tin cậy mà Nga, Trung Quốc và Bắc Hàn cứ đe dọa xâm lấn. Thăm dò dư luận cho thấy 52% cử tri Đức muốn đất nước họ có vũ khí nguyên tử, con số này ở Nam Hàn là 72.8% cử tri.
Mỗi một trái bom nguyên tử ra đời là nhân loại có thêm một rủi ro đi đến sự hủy diệt.
Không thể ngủ yên!
Bà Alexandra Bell cho rằng, sở dĩ tình hình u ám như vậy là do sự thất bại trong lãnh đạo toàn cầu. Các siêu cường Mỹ, Trung Quốc, Nga càng ngày càng hung hăng, làm mọi chuyện chỉ vì lợi ích riêng của mình bất chấp sự an nguy của toàn nhân loại.
Sự sụp đổ của trật tự thế giới dựa trên luật pháp, sự tái sinh của chủ nghĩa đế quốc chẳng những thúc đẩy nhu cầu phát triển vũ khí nguyên tử mà còn ngăn cản sự hợp tác quốc tế trong việc giải quyết những mối đe dọa sinh tử khác như biến đổi khí hậu, đại dịch và trí tuệ nhân tạo (A.I.).
Tổng Thống Trump đã rút Mỹ ra khỏi Tổ Chức Y Tế Thế Giới (WHO) và Hiệp Ứớc Liên Hiệp Quốc về chống biến đổi khí hậu – hiện tượng mà ông coi là “trò lừa đảo xanh!”
Ở quy mô thế giới, A.I. đang được tích hợp tràn lan vào mọi lĩnh vực cuộc sống mà không được kiểm soát; đáng sợ nhất là đưa A.I. vào các hệ thống vũ khí, chẳng hạn các drone tự tìm và diệt mục tiêu theo lệnh đặt trước ở chiến trường Ukraine hiện nay.
Người ta còn lạm dụng A.I. để tạo ra các mối đe dọa sinh học mới, các mầm bệnh mới để phục vụ các mục đích chính trị. Phổ biến hơn cả là nạn sử dụng A.I. để tạo ra và phát tán tin giả, tin xuyên tạc trên quy mô toàn cầu để lũng đoạn chính trị, định hướng dư luận theo những ý đồ nguy hiểm. Riết rồi bây giờ đọc một bản tin trên mạng, nghe một bài hát hoặc xem một bộ phim người ta cứ băn khoăn không biết đó là tác phẩm thực hay chỉ là một sản phẩm do A.I. tạo ra.
Chiến tranh nguyên tử, đại dịch, trái đất nóng lên, A.I. vượt ngoài tầm kiểm soát… làm cho tương lai của loài người trở nên hết sức bấp bênh và mờ mịt!
Chưa cần nhìn cây kim Đồng Hồ Tận Thế nhích dần tới phía nửa đêm, chỉ quan sát những sự kiện đang diễn ra hàng ngày thì người ưu thời mẫn thế không thể yên lòng cho dù mùa Xuân đang gõ cửa! [kn]
